نویسنده: Reading Rockets
مترجم: زهرا حیدری
زمان مطالعه: ۲ دقیقه
متنآگاهی («مفاهیم چاپی» یا «آگاهی چاپی» نیز خوانده میشود) یعنی کودک به این درک برسد که کتابها دربرگیرندۀ حروف و کلمات بوده و متون چاپی حامل معنا هستند. متنآگاهی شامل درک این موضوع نیز میشود که کتابها چه کاربردهایی دارند و چگونه باید با آنها کار کرد؛ یعنی چگونه باید صفحات آن را ورق زد، بالا و پایین صفحه را پیدا کرد و عنوان، روی جلد و پشت جلد کتاب را شناسایی کرد.
متنآگاهی نخستین آشنایی کودک با سوادآموزی است. کودکانی که نسبت به متون چاپی آگاه هستند، میدانند که متنها بسته به بافتی که در آن قرار میگیرند، کاربردهای متفاوتی دارند. برای نمونه، منوها غذاها را فهرست میکنند، کتابْ داستانی را تعریف میکند، تابلوْ رستوران موردعلاقه را نشان داده یا نسبت به خطری هشدار میدهد.
علاوهبر اینها، متنآگاهی درک این موضوع است که متنها به روش خاصی سازماندهی شدهاند؛ از راست به چپ و از بالا به پایین خوانده میشوند. همچنین دانستن این است که کلمات از حروف تشکیل شدهاند و بین کلمات باید فاصله باشد.
بیشتر کودکان مدتها پیش از ورود به مدرسه، نسبت به متن چاپی آگاه میشوند. آنها متون چاپی را در اطراف خود، روی تابلوها و بیلبوردها، در کتابهای الفبا و کتابهای داستان، روی برچسبها، مجلات و روزنامهها میبینند. دیدن متنها و مشاهدۀ واکنش بزرگسالان نسبت به آنها، به کودکان کمک میکند تا اشکال مختلف متن چاپی را بشناسند.
توانایی درک چگونگی عملکرد متن چاپی بهصورت جادویی و بدون کمک ظاهر نمیشود. این درک از طریق مداخلۀ فعال بزرگسالان و دیگر کودکانی به وجود میآید که به حروف، کلمات و دیگر ویژگیهای متون چاپی اشاره میکنند؛ متونی که در اطراف کودکان به چشم میخورند.
وقتی بهطور منظم برای کودکان بلندخوانی میشود، با حروف بازی میکنند و در بازیهای کلمهای درگیر میشوند و بعدها، وقتی آموزش رسمی خواندن را آغاز میکنند، رفتهرفته چگونگی کارکرد نظام چاپی را درک میکنند؛ یعنی اینکه متن چاپی روی صفحه از راست به چپ و از بالا به پایین خوانده میشود. جملات با حروف بزرگ شروع میشوند [در زبان انگلیسی] و با نقطه پایان مییابند و چیزهای خیلی بیشتر دیگری.
همان طور که کودکان در خواندن تعاملی با بزرگسالان مشارکت میکنند، دربارۀ ویژگیهای کتاب نیز یاد میگیرند؛ چیزهایی مانند نام نویسنده و تصویرگر، عنوان کتاب و شمارۀ صفحه. آنها همچنین دربارۀ چگونگی رفتار با کتاب یاد میگیرند؛ از جمله چگونگی ورقزدن، چگونگی یافتن بالا و پایین صفحه، چگونگی شناسایی رو و پشت جلد کتاب.
بهعنوان بخشی از این یادگیری، کودکان شروع به توسعۀ درکشان از مفهوم بسیار مهم «کلمه» میکنند؛ اینکه معنا از طریق کلمات منتقل میشود، کلمات چاپی با فاصله از هم جدا میشوند و برخی کلمات چاپی طولانیتر (چون حروف بیشتری دارند) از کلمات دیگر بهنظر میرسند.
بدون دیدگاه