۵۰ پرسش بنیادین UbD در سوادآموزی

نویسنده: جی مک‌تای و گرنت ویگینز / مترجم: حسام حسین‌زاده / زمان مطالعه: 6 دقیقه

پرسش‌های بنیادین چه هستند؟

پرسش‌های بنیادین یا Essential Questions در رویکرد «فهمیدن به‌واسطۀ طراحی (UbD)» پرسش‌های تکرارشونده و کلی‌نگرِ‌ بزرگی هستند که علاوه بر اینکه به دانش و مهارت‌های محتوایی یادگیرنده می‌افزایند، به او کمک می‌کنند به فهم‌های مهمی برسد. هدف آن‌ها برانگیختن تفکر عمیق و هدایت دانش‌آموزان به‌سمت معناپردازی است.
چند ویژگی تمایزبخش پرسش‌های بنیادین از این قرارند:
● پرسش‌های باز هستند؛ یعنی پاسخشان «بله» یا «خیر» یا صرفاً یادآوری واقعیت‌ها نیست و پاسخ «درست» ثابتی ندارند.
● قرار است بارها و بارها پرسیده شوند.
● اندیشنده را وادار می‌کنند که سخت‌تر و عمیق‌تر فکر کند تا رفته‌رفته به فهمی معنادار برسد.

ویژگی‌ها و مثال‌ها

درک پرسش‌های بنیادین وقتی ساده می‌شود که آن‌ها را در برابر دیگر انواع پرسش‌ها ( یعنی «غیربنیادین») قرار دهیم. دو جدول زیر (برگرفته از کتاب جی مک‌تای و گرنت ویگینز با عنوان The Understanding by Design Guide to Creating High-Quality Units) به مقایسهٔ ویژگی‌ها و مثال‌هایی از پرسش‌های بنیادین و غیربنیادین می‌پردازند.

ایده‌هایی برای کاربست پرسش‌های بنیادین

شما می‌توانید از این فهرست پرسش‌های بنیادین در سوادآموزی، بر اساس ایده‌های کلیدی و اهداف نهایی خودتان گزینش کنید. چند روش کاربردی برای استفاده از پرسش‌های بنیادین در کلاس، از این قرار است:
● پرسش‌های بنیادین را در کلاس نصب کنید تا در دیدرس دانش‌آموزان باشد.
● طرح یادگیری خود را با یک پرسش بنیادین آغاز کنید تا کنجکاوی و علاقهٔ دانش‌آموزان برانگیخته شود.
● به پاسخ‌های دانش‌آموزان با پرسش پاسخ دهید تا تفکر انتقادی تقویت شود.
● از پرسش‌ها به‌عنوان محرک نوشتن خلاق، موضوع بحث گروهی یا موضوع پروژه‌ها استفاده کنید.
● پرسش‌ها را با بستر خاص زندگی دانش‌آموزانتان تطبیق دهید تا ارتباط شخصی و مشارکت عمیق‌تر برقرار شود.

50 پرسش بنیادین در سوادآموزی

1. چگونه داستان‌هایی از مکان‌ها و زمان‌های دیگر به من ارتباط پیدا می‌کنند و می‌توانند دربارۀ من باشند؟
2. خوانندگانِ خوب چه کار می‌کنند؟
3. نویسنده چه می‌گوید؟ چه دلایلی باعث می‌شود که چنین فکر کنی؟
4. متن‌ها چگونه باهم تفاوت دارند و در نتیجۀ این تفاوت‌ها، چگونه باید آن‌ها را بخوانم؟
5. وقتی هیچ معنایی از متن دریافت نمی‌کنم، چه باید بکنم؟
6. نویسندگان مؤثر چگونه خواننده را جذب می‌کنند و درگیر نگه می‌دارند؟
7. چرا می‌نویسم؟ برای چه کسی می‌نویسم؟
8. چگونه فهم ما از فرهنگ و جامعه از طریق زبان و به‌واسطۀ آن ساخته می‌شود؟
9. زبان چگونه برای دست‌کاریِ ما به‌کار می‌رود؟
10. به چه شکل‌هایی زبان و قدرت از هم جدایی‌ناپذیر هستند؟
11. آیا این امکان وجود دارد که بدون زبان، فرهنگ داشته باشیم؟
12. آیا این مکان وجود دارد که بدون زبان، فکر کنیم؟
13. ادبیات چگونه مانند زندگی است؟
14. چه چیزی بر نویسنده تأثیر می‌گذارد تا اثری خلق کند؟
15. ادبیات چگونه ارزش‌های یک فرهنگ یا دورۀ زمانی خاص را آشکار می‌کند؟
16. از چه جهاتی همۀ روایت‌ها تحت‌تأثیر سوگیری‌ها و دیدگاه‌ها قرار می‌گیرند؟
17. معنای متن در کجا نهفته است؟ درون متن، درون خواننده یا در تعاملی که میان آن‌ها رخ می‌دهد؟
18. چه پرسش‌ها و مناقشات پایداری وجود دارند که نویسندگان (و فرهنگ‌هایشان) صدها سال پیش با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کردند و هنوز هم مطرح هستند؟
19. آیا مضامین و موضوعات جهانی در ادبیات وجود دارد که مورد توجه یا دغدغۀ همۀ فرهنگ‌ها و جوامع باشد؟
20. چه ویژگی‌ها یا عناصری باعث می‌شود یک اثر ادبی پایدار بماند؟
21. هدف ژانرهای «داستان علمی»، «هجو»، «رمان تاریخی» و… چیست؟
22. راهبرد من برای خواندن این متن چیست؟ از کجا می‌دانم که این راهبرد جواب می‌دهد؟
23. «خواندن دقیق» یا Close Reading نیازمند چیست؟
24. چگونه «بین خطوط» را بخوانیم؟
25. این متن، کار و… برای من چه معنایی دارد؟
26. چگونه افراد، رویدادها و ایده‌ها در متن رشد می‌کنند و توسعه می‌یابند؟
27. چگونه بفهمم در آنچه می‌خوانم، چه چیزهایی را باید باور کنم؟
28. با مقایسۀ دو یا چند متن، چه بینش‌هایی می‌توانیم کسب کنیم؟
29. چگونه نویسندگان از زبان و انتخاب‌های سبکی برای انتقال معنا استفاده می‌کنند؟
30. چگونه از ویژگی‌های متن (مثلاً عکس‌ها و نمودارها) برای درک بهتر متن استفاده کنم؟
31. چگونه اطلاعات موردنیازم را پیدا کنم؟
32. چگونه یک استدلال را ارزیابی کنم؟
33. این متن واقعاً دربارۀ چیست (مثلاً موضوع، ایدۀ اصلی، نکتۀ اخلاقی)؟
34. چگونه تجربه‌های من بر خوانش و درکم از این متن تأثیر می‌گذارد؟
35. چگونه برداشت‌های خوانندگانِ دیگر بر فهم من از متن تأثیر می‌گذارد؟
36. چگونه درک ساختار زبان به ما در خواندن یک متن کمک می‌کند؟
37. چه چیزی نوشتن را واضح و مؤثر می‌کند؟
38. مخاطب من کیست؟ برای مخاطب من چه چیزی بهتر کار می‌کند؟
39. چگونه از استدلال خود پشتیبانی کنم؟
40. چگونه ایده‌هایم را توسعه دهم و اصلاح کنم؟
41. چه چیزی باعث جاری‌شدن و روانی نوشتار می‌شود؟
42. چگونه صدای نویسندهٔ درونم را پرورش دهم؟
43. چگونه می‌توانم بازخورد مفید بگیرم و از آن برای بهبود نوشته‌ام استفاده کنم؟
44. چگونه بدانم نوشته‌ام برای انتشار آماده است؟
45. بهترین رسانه برای پیام من چیست؟
46. محل انتشار متن، چگونه بر نوشتن من تأثیر می‌گذارد؟
47. آیا می‌توان به این منبع اعتماد کرد؟
48. چرا و چگونه باید منابعم را مستندسازی کنم؟
49. چگونه بهترین شیوهٔ ارائهٔ یافته‌هایم را انتخاب کنم؟
50. چگونه می‌توانم از یافته‌ها و نتیجه‌گیری‌هایم پشتیبانی کنم؟